Sparta, met afstand ,de oudste

Met afstand Ede's oudste. Van de nog bestaande sportverenigingen komt zonder twijfel gymnastiekvereniging Sparta die eervolIe titel toe. De club nadert de toetreding tot de eregalerij der
oude glorie, zoals wijlen Barend Barendse vroeger riep. In 1996 wordt de magische grens van 100
jaar overschreden.

Landelijk gezien is Sparta's leeftijd nu niet schokkend. Elders werd al volop gesport toen in
1896 de naam van de antieke Griekse stad weer eens werd gebruikt. Maar voor Veluwse begrippen was het nogal wat. De meeste Edenaren hadden maar weinig op met "gimmelestiek".
De lichamelijke opvoeding stond aan het eind van de vorige eeuw nog in de kinderschoenen.
Heidedorp Ede zag geen enkele aanleiding fysieke ontwikkeling als een goede zaak te beschouwen. Orthodox en conservatief als men was, werd gymnastiek gezien als een modernisme van de bovenste plank, als iets aards en dus onaanvaardbaar .
Misverstanden en vooroordelen tierden welig. Lees wat wijlen Jac Gazenbeek, de publicist, aan
het papier toevertrouwde over zijn ervaringen op dat gebied.

" Toen ik op zekere dag thuis vroeg ook aan de gymnastiek te mogen meedoen, was het eerste
wat ik te horen kreeg de met zorgelijk gezicht gedebiteerde uitspraak (bedoeld als waarschuwing) "Weet je wel wat er gebeurt, als je daar komt? Het eerste wat de directeur, de man die daar de baas is, doet, is je armen en benen zover uittrekken, dat je botten kraken".

Gazenbeek zette echter door en werd lid in 1912, toen Sparta haar derde lustrum al had gevierd. De oprichting. van de club was direct gelegen in het opheffen van een kostschool aan de Bergstraat. Op het lesprogramma daarvan stond, heel progressief, gymnastiek. Ook Edenaren mochten daaraan deelnemen. Het handjevol dat ervan gebruik maakte, ervaarde de sluiting van de school als een dermate groot
gemis dat zij Sparta in het leven riepen. Met twaalf leden werd in 1896 gestart, terwijl de Edese
bevolking letterljjk en figuurlijk stijfjes toekeek.

De beginjaren van Sparta waren moeilijk. Het lukte de pioniers maar nauwelijks de financiële eindjes aan elkaar te knopen. De aanschaf van relatief kostbare toestellen moest immers worden opgebracht door
een gering aantal mensen.

De accommodaties door de jaren heen lieten uiteraard ook het een en ander te wensen over.
Aan sportzalen werden de verste verte nog niet gedacht. Zo vond Sparta een tijd lang onderdak in
een schuur aan de Bergstraat.
Vervelende bijkomstigheid was dat die tevens in gebruik was bij een kolenhandelaar. Longen en
kleding leden.
Door de jaren heen dwong Sparta echter erkenning af, zij het in eerste instantie niet door
sportieve prestaties. Met name de uitvoeringen, besloten met een toneelstukje en een gezellig
samenzijn, sloegen in en in een tijd dat de uitgaansmogelijkheden beperkt waren. Die avonden waren dan ook steevast uitverkocht.

Het eerste gedeelte, het optreden van de gymnasten, werd op de koop toegenomen. Daarna begon het pas echt. Geen wonder dat Sparta in de wintermaanden drie, soms wel vier uitvoeringen op het programma zette. Succes verzekerd en de kassa liep vol.
Vol liep de kassa ook toen in 1923 besloten werd een eigen oefenruimte uit de grond te stampen. De uitgifte van renteloze aandelen maakte de bouw ervan mogelijk en in 1924 gold ook, voor Sparta "Oost west, thuis best". Het Sparta gebouw verrees achter de Evangelisch Lutherse kerk aan de Maanderweg
en deed twintig jaar dienst voor allerlei activiteiten. In september 1944, drie jaar nadat Sparta het
Gebouw aan de gemeente had verkocht, werd het tijdens een bombardement verwoest.

Sparta daarentegen staat nog steeds, als levend bewijs van de stelling dat in Ede niet de atletiek
maar de gymnastiek als moeder aller sporten moet worden aangemerkt. En, zoals Jac Gazen-beek het zei, "men heeft Juvenlis "bekende uitspraak "Mens sana in Corpore sano" (een gezonde ziel in een gezond lichaam) hooggehouden".