Deze maand hoopt de chr. orartoriumver. "Excelsior" haar vijfenzeventigjarig bestaan te herdenken. Meer bevoegde krachten zullen aan dit feit voldoende aandacht schenken, maar wij willen eens terug gaan naar de beginperiode van deze vereniging en specaal aandacht schenken aan Leendert van Zoelen, wiens naam in die dagen onverbrekelijk met "Excelsior" was verbonden.

Oudere Edenaren zullen zich deze markante figuur, met zijn snor en sik, het hoofd getooid met een zwarte hoed en een paar ogen waar de opgewektheid uitstraalde, nog goed herinneren. Leendert van Zoelen, zoon van Hendrik en Jantje Koops, was een van de zeven kinderen die dit echtpaar kreeg.
Hij werd geboren 9 december 1860. Van beroep was hij bouwkundige maar stond aanvankelijk ook nog ingeschreven als manufacturenhandelaar en dreef als zodanig een tijdlang magazijn "Het Anker", in de vroegere Bospoortstraat. Deze Leendert van Zoelen, die op 29 apri11899 in het huwelijk trad met Jacoba, Hendrika Wenninga, heeft ook, buiten zijn werkkring op maatschappelijk terrein, veel voor Ede betekend. Hij was jarenlang de toonaangevende man van het Burgerlijk Armbestuur, de voorgangster van de huidige dienst Sociale Zaken van 1924 tot 1935 zelfs secretaris en rentmeester tegelijk.

In die periode was er nog geen kantoorruimte, zodat allen die bij B.A. aanklopte Daar zijn, huis moesten, waar de aanvragen werden behandeld. Meermalen was de drukte zo groot dat de politie er aan te pas moest komen om de wachtenden, die ongeduldig werden als een geval, naar hun mening, te veel tijd in beslag nam, tot de orde te roepen. Later werd een bureau In "Mignon" betrokken en meerdere krachten aangenomen,maar tot 1935 kwam al het werk op Van Zoelen neer. Verder is hij jarenlang opperbrandmeester geweest tot hij 1 mei 1917 als zodanig werd opgevolgd door de heer P.Tulp. Als man van positief christelijke beginselen. heeft Leendert van Zoelen ook zijn beste krachten aan het herv: Jeugdwerk gegeven.

Ruim twintig jaar was hij voorzitter van de herv. jongelingsver. Maar zijn grote liefde ging uit naar muziek en zang. die zijn leven beheerste en waaraan hij onnoemlijk veel tijd belangeloos ,heeft gegeven.
Reeds een paar jaar trad Van Zoelen een bescheiden mannenkoor geformeerd, terwijl meester de Graaf,het bekende hoofd van de Openbare school een gemengd koor dirigeerde. Na het overlijden van meester de Graaf werd besloten beide koren samen te voegen en ontstond op 23 februari 1905 de chr. gemengde zangvereniging "Excelsior". Dirigent en tevens voorzitter werd Leendert van Zoelen; hij was de spil waar alles om draaide. De eerste repetities werden gehouden in het gebouwtje "Bidt en Werkt" dat voor in de Grotestraat stond waar later bet schildersbedrijf van J De Nooy was gevestigd.
Daarna trok men naar de Openbare School aan het Maandereind waar ook de uitvoeringen werden gegeven; de eerste op 23 ,april 1906. De vereniging vond direct weerklank bij de bevolking; al gauw was bet koor op nationale feestdagen; feestelijke jaarvergaderingen of openluchtbijeenkomsten niet meer weg te denken.

De koninginnedagviering op 31 augustus werd prompt elk jaar, 's morgens om acht uur, onder de toren, geopend met het zingen van vaderlandse liederen door "Excelsior". Samen met het muziekkorps "De Heibloem" had "Excelsior" een groot aandeel bij de viering van de Onafhankelijke arbeidsfeesten in 1913.
Als feestterrein deed dienst het destijds nog geheelonbebouwde Park Paasberg; daar stond een draaimolen en werden de volksspelen, zoals mastklimmen, zaklopen, kuipje steken en derg. gehouden. Voor het geven van concerten door muziek en zangvereniging had men een podium door in elkaar getimmerd waarop het midden een orgel voor begeleiding van de te zingen liederen, was geplaatst.
Juist een jaar tevoren, in 1912 was, eveneens onder leiding van de heer Van Zoelen een meisjeskoor "Jong Excelsior" opgericht, dat nu gezamenlijk met het, grote koor voor het eerst in het openbaar zou optreden. Bij het betreden van het podium door al die zangers en zangeressen, begon het orgel langzaam maar zeker te zakken. Er ontstond een behoorlijke kuil, waarop de koorleden ijlings de begane grond zochten. Tene inderaad werd met vereende krachten het instrument op het gras neergezet, al de uitvoering alsnog door kon gaan.

In die dagen was Leendert van Zoelen tevens dirigent van een 'n koor in Voorthuizen en werden wel gezamenlijk uitvoeringen gegeven. Voor een bezoek aan Voorthuizen werd dan de grote verhuiswagen van stalhouderij Schimmel gehuurd. Daar werden banken ingezet en teneinde op de terugreis niet twee uur in het donker te zitten, een paar stallantarens opgehangen over comfortabel reizen gesproken.
AI spoedig na de oprichting sloot "Excelsior" zich aan bij de bond van chr. zang en oratoriumverenigingen en nam met meer of minder succes deel aan concoursen die veelal op Hemelvaartsdag of tweede Pinksterdag werden gehouden. Het allereerste optreden op dit gebied vond plaats in Loenen aan de Vecht, waar in de stromende regen een derde prijs werd behaald. Alle begin is moeilijk, maar aan enthousiasme ontbrak het de leden niet. Voor een concours werd wekenlang elke zondagmorgen van acht tot negen uur gerepeteerd bij het monument van Anna Maria Moens, in de volksmond "de Pierremiet", op de Paasberg.
De bedoeling daarvan was met het zingen in de openlucht, waar gewoonlijk de concoursen plaats vonden, vertrouwd te raken. Tot slot klonk dan, even als bij elk optreden, het bondslied met de beginregels: Eén in geest en leven, één in daad en woord", en dat onuitwisbaar in het geheugen van alle oud "Excelsior"leden is gegrift.

Het repertoire van het koor greep niet zo hoog, mede doordat het ledental betrekkelijk klein bleef en voor opstelde het geestelijk lied te propageren. Voor de aardigheid: op een concours, tweede Pinksterdag 1920 te Oosterbeek, zong men als verplicht nummer "Sneeuwklokje" van Molenaar en als vrij nummer.De Morgen" van J. H: Oudshoorn. Lid worden van "Excelsior'deed je niet voor een blauwe maandag: om een paar voorbeelden aan te halen. K. Hendriksen, de bekende groenteman is zevenenvijftig jaar lid geweest, W. Melilink, twee-envijftig jaar. Jansen, de latere wethouder, vijftig jaar en ga maar door.

Op bijgaande foto van het vijfentwintig-jarig jubileum staan twee dames t.w. mevr. Feenstra v.d. Mey en mevr. Mellink-Rheenen, die vandaag aan de dag, vijftig jaar later, nog hun partij meezingen; wat een trouwen liefde voor "Excelsior".

En wie herinnert zich niet namen als Janus Koops, de bas, die zo prachtig de solopartij in "Het lied
van de klok" vertolkte; aan Geert Scherrenburg met zijn fraaie tenorstem of aan mevr. Weimar toen nog Rie Meyer, die talrijke malen als soliste optrad. De moeilijkheden wal betreft een behoorlijk repetitielokaal verdwene toen in 1921 "Ons Huis" aan de Telefoonweg werd gebouwd, waar het grondwerk werd verricht door vrijwilligers van de jongelingsvereniging.
Dit gebouw is in de voorlogse jaren een belangrijk ontmoetingscentrum voor veel Edese n verenigingen geweest, talrijke lezingen en uitvoeringen werden er gegeven en hier vond ook "Excelsior" haar domicilie.

Dinsdag 25 februari 1930 werd onder grote belangstelling het zilveren jubileum van "Excelsior"gevierd, bij welke gelegenheid de heer Van Zoelen afscheid nam als dirigent. Om nodig te zeggen dat deze man,die een kwart eeuw, geheel belangeloos de vereniging had geleid, in het zonnetje werd gezet.
Ook zijn dochter, Jansje v. Zoelen, deelde inde hulde; muzikaal als zij was, stond zij steeds haar vader bij met begeleiding op orgel of piano.
Op 16 mei 1926 vestigde zij zich als muzieklerares; heel wat Edenaren hebben van haar de eerste lessen op dit gebied, van haar ontvangen.
Opvolger als dirigent bij "Excelsior;' werd de heer Sleddering uit Velp, die geleidelijk van het eenvoudige lied afstapte en daardoor de vereniging op een hoger plan bracht.
De heer Van Zoelen bleef echter nog jarenlang dirigent van "Jong Excelsior", dat op 9 december,precies op zijn zevenenzeventigste verjaardag haar zilveren jubileum vierde .De ongeveer zestig meisjes boden hun krasse dirigent, bij monde van mej. Kok een fraaie leunstoel aan. Tot zijn laatste dagen heeft het zingen bij Leendert van Zoelen centraal gestaan; hij heeft een hoge leeftijd mogen bereiken; zijn einde kwam 26 november 1949, bijna negen en tachtig jaar oud. Een man, die bij het " thans vijfenzeventig jarige "Excelsior" en daarbuiten, door velen nog niet is vergeten.

H. J. Nijenhuis