Het
is thans vrijwel onmogelijk een voorstelling te maken van de Parkweg, zo omstreeks
de eeuwwisseling ; een
uitgestrekte vlakte met slechts hier en daar een huis.
Pas na de komst van het garnizoen in 1906 bracht hier leven in de brouwerij.
Een
van de aller eersten die zich aan de Parkweg vestigde was Evert Dekker, geboren
11 oktober 1864. Zijn vader had een landbouwbedrijf aan de Meikade, maar Evert
zag het boerenleven niet zo zitten. Na zijn huwelijk, In 1896 trok hij dan ook
naar deze omgeving en begon een kolenhandel. Zijn vrienden verklaarden hem voor
gek; een dergelijke zaak In zo'n dun bevolkte omgeving te beginnen, maar Dekker
vertrouwde op zijn vooruitziende blik. "Dit stuk Manen",zo beweerde
hij,zal uitgroeien tot een dicht bevolkt geheel en dan komen de klanten vanzelf.
.Zijn
voorspelling is uitgekomen, al viel er voorlopig nog niet veel van te merken.
Het jonge paar woonde aanvankelijk op kamers bij Jop Eggen, een van weinige bewoners
van de buurt. Zijn bescheiden huis stond waar zich nu de Edah bevindt. Een
paar jaar later liet Dekker een eigen huis bouwen, rechts een het begin van de
Parkweg.
Deze woning, thans bewoond door de fam. Van de Weerd, staat er nog
altijd. zelfs nog compleet met de twee bedsteden, waar tussen een diepe kast,
destijds spient" genaamd. Evert Dekker kocht dit bouwterrein tegen drie
cent
per vierkante meter, met later spijt tegen die prijs niet meer grond te hebben
gekocht.
In die jaren behoorde vrijwel alle grond aan de aloude buurt Manen, geleidelijk werd veel van dit bezit verkocht, zodat men op de buurtspraak
van 1911, gehouden in het koffiehuls v. Laar, besloot de buurt op te heffen. De
gemeente kwam in het bezit van alle wegen, wat overgebleven stukken grond en het
aanwezige kasgeld f 8000,-.
Maar zover was het nog lang niet toen Evert Dekker
zijn kolenhandel op poten zette, de weinige mensen die hier
woonden, kon hij
echter wel meteen als klant noteren, Nu behoefde men niet helemaal meer naar het
oude dorp om kolen te bestellen of erger nog, te halen, In die tijd werd nog
veel steenkool gestookt, die in grote brokken werd aangevoerd en door de klanten
zelf thuis aan kleine stukken werd geslagen.
Dekker kreeg deze brandstof
per wagon aangevoerd, een voordeel dat hij vlak bij het station woonde, en bestelde
pas weer als hij nagenoeg door de voorraad heen was. Ook turf was gezien de voordelige
prijs, erg in trek.
Daarvoor bezat Dekker een verkoopmethode die zowel voor
hem als de klant een gok betekende Zo rond september reed hij op de fiets, met
een mandje turven, lange, zachte en harde naar zijn klanten. Deze konden de brandstof
bekijken, waarna hij vroeg wat voor soort zij komende winter wilde inslaan; de
prijs was afhankelijk van de kwaliteit. Daarna plaatste hij zijn bestelling
bij een leverancier die het gevraagde, ook al weer per spoor, afzond. Bij aankomst bleek echter dat de wagon slechts een soort bevatte, soms de allerbeste, waardoor
de mensen die goedkope turf besteld en betaald hadden. goed af waren maar
ook kon het andersom uitvallen. Ja, met kolen of turf kon de kolenboer moeilijk
een portie op proef geven, zoals de boeren en aardappelhandelaren destijds wel
deden. Bij hen kon men, alvorens de wintervoorraad te kopen een maaltje halen
om het product op kwaliteit te testen. Een enkeling maakte daar wel en minder
gepast gebruik van: zo iemand bezocht alle adressen waar de aardappels te koop
werden aangeboden en nam een gratis portie mee. Een bestelling werd nooit geplaatst,
maar op deze manier kon ook een aardige voorraad worden aangelegd.
Door de
kleine man werden de kolen bij Dekker veelal per half of heel mud afgehaald, dat
spaarde bezorgloon uit.
Maar mensen. die het beter konden betalen en meer tegelijk
konden bestellen, de brandstoffen thuis brengen. In de beginjaren van zijn kolenhandel
deed Evert Dekker dat per handkar ,een nuttig maar vermoeiende uitvinding.
Vooral
met de toenmalige, voor een groot deel, onverharde wegen.
Maximaal vijf mud
kon Dekker op zijn voertuig laden: bij een dergelijke vracht bleef het evenwel
oppassen om niet in de modder te blijven steken.
Zoals reeds gezegd "het
Park" was nog dun bevolkt. dus zocht hij zijn klanten ook verder weg. Zo
moest hij op
bepaalde tijden ook bezorgen aan de Infanterie en Artillerielaan
waar uitsluitend beroepsmilitairen woonden; in de volksmond de "Kampong"
genaamd.
Dat betekende dat hij twee maal de tol aan de Stationsweg moest passeren
om die twee stuiver uit te sparen ging hij via Berkenlaan over de door het
Rijk aangelegde klinkerweg rond de kazerne's om zodoende met een grote boog zijn
doel te bereiken,in dit traject zaten echter een paar venijnige heuveltjes waar
hij met zijn volgeladen het apenzuur aan duwde.
Maar meestal waren er
wel spelende kiinderen die hem, tegen beloning van een pepermunt , uit voorzorg
had hij dat snoepgoed altijd zich, een handje hielpen.
Genoemde tol, die
zich tot 1918 zou handhaven, betekende voor velen een bron van ergernis. Bakkers
die klanten aan de voor hen verkeerde kant bezaten, lieten hun kar staan, deden
een aantal broden in een mand om dan door de smalle opening, waar voetgangers
vrij mochten passeren, verder te gaan.
Voor voertuigen was de tolbaas onverbiddelijk;
pas nadat het verschuldigde was betaald, ging de grote draaiboom open. Van Bemmel,
ook al zo'n bekende figuur uit "het Park" van die dagen, had de tolgaarder
wel eens te pakken. Deze man handelde in alle mogelijke artikelen en vervoerde
die per kruiwagen
Een twintig meter voor de tol begon hij, op zijn klompen,
aan een sukkeldraf: door dit klepperen wist hij prachtig de gang van een naderend
paard te imiteren.
De tolgaarder kwam naar buiten ,waarop Van Bemmel grinnikend
met zijn kruiwagen door de vrije opening liep.
Ondanks alle aanloopmogelijkheden
zette Dekker door en met succes. De handkar werd vervangen door paard en wagen,
de Parkweg was toen nog zo landelijk dat het dier aan de overzijde kon grazen.
Dekker verleende zijn klanten de grootst mogelijke service, soms werd anthraciet
besteld met het verzoek "graag glimmende kolen", waarop hij verzekerde:
"ik zal ze eerst voor je wassen", Zover ging Dekker natuurlijk niet,
maar wel ging elk mud kolen door een schuin staande grote zeef, zodat de klant
niet met een percentage stof werd opgescheept. Mede daardoor en zijn altijd opgewekt
karakter, vergezet van een bemoedigend woord als iemand het moeilijk had, werd
Evert Dekker een gezien en gewaardeerd man in het Park.
Maar al was Dekker
goed daarom nog niet gek, er liep een bejaard mannetje in de buurt, door velen
en zeker
zichzelf als een bekeerd man aangezien. Dat baasje komt op een zekere
dag de kolenzaak binnen stappen met de mededeling, vannacht heb ik, in een
droom onze Lieve Heer ontmoet. Hij zei tegen mij, ga morgen naar de kolenboer
Dekker, die zal je aan de vijf en twintig gulden helpen, waar je zo dringend om
verlegen bent. Dekker lachte en meende: Als je vannacht weer van hem
droomt, dan zeg maar dat ik zoiets niet doe.
Inmiddels was Dekker verhuisd
naar Parkweg 6 en daar, verrezen de nodige opslagplaatsen voor de diverse soorten kolen.
Hij wist zich toen reeds verzekerd met de hulp van zijn tweede zoon, Gerrit Maas.
die, van, school gekomen, meteen in de kolenhandel belandde.
Overigens heeft
ook de oudste zoon, het echtpaar kreeg twee jongens en twee meisjes, Jan Dekker,
die zich als
boekhouder en accountant had gevestigd, bekendheid in ons dorp
gekregen.
Ouder geworden deed Evert Dekker de kolenhandel over aan de reeds
genoemde zoon Gerrit Maas. Deze heeft
de omgeving nog eens een goede dienst
bewezen, al had het weirug met brandstoffen te maken.
Aan het eindpunt van
de tramlijn Ede- Wageningen, grenzende aan de grond van Dekker, bevond zich een
openbaar urinoir. Met de beste bedoelingen daar neergezet, veranderde het geval
door gebrek aan onderhoud en onfatsoenlijk gebruik in een stinkend bouwsel.
Bij gunstige wind kan de hele buurt van de stank genieten terwijl de drek steeds over
het land van Dekker liep. Alle verzoeken tot opruiming draaide op niets uit. de
gemeente had er maling aan.
Tijdens een Heideweek hebben een paar mensen
de waterplaats versierd met een groot spandoek waarop het
volgende fraaie gedicht
stond te lezen:
Trots belofte van liquidatie
Sta ik nog
steeds op hetzelfde plaatsje
Ik stink uren in de wind
Wat de raad niet belangrijk
vindt
Zouden zij het anders menen
Dan was ik al lang verdwenen
Lieve
mensen, gelooft u mij
Ede-Zuid hoort er niet bij.
Maar ook dat maakte
weinig indruk, tot de gemeente, voor aanleg van een trottoir een strook grond
van Dekker nodig had. Deze stelde de grond gratis ter beschikking op voorwaarde
dat het urinoir verdween. En, o wonder; toen was tot grote opluchting van
de buurt, het geval binnen twee dagen gesloopt.
Nog een derde generatie, Jaap
Dekker, zoon van Gerrit Maas, deed zijn intrede in de zaak De komst van het
aardgas
betekende het einde van veel kolenhandelaren. In 1968 werd ook brandstoffenhandel
Dekker opgeheven, maar de naam is nog altijd een begrip in Ede-Zuid.
H.
J. Nijenhuis

