Ruim 100 kilo papier voor een vergunning

Enka-slib, door de jaren heen een heet hangijzer. Ook de aanduiding "Enka-sloot" wordt door menig Edenaar slechts vergezeld gaande van een krachtig "bah" uitgesproken. Al zat de fabrieksleiding niet bepaald te wachten op dergelijke kritiek: toch zijn allengs kosten noch moeite gespaard om tegemoet te komen aan de vraag van buitenaf om het. milieu zo veel mogelijk te sparen. Daarnaast waren er natuurlijk de wette lijke voorschriften, waaraan een bedrijf als Enka zich diende te houden.

Van meet af aan wordt het afvalwater, dat via pijpen in de sloot, die loopt langs de spoorlijn Arnhem- Utrecht, geloosd wordt, gezuiverd.
In het begin nog niet biologisch: het water werd ontzuurd en de niet oplosbare stoffen, die het troebel maakten, werden verwijderd. Het slib dat overbleef bevatte nog chemisch afval (zink).
In 1956 is begonnen dit slib te vervoeren naar Wekerom, waar het op de vuilstort gedropt werd. Toen het daar niet meer welkom was, het bleek een grotere vervuiler te zijn dan aanvankelijk gedacht werd, moest er voor het slib weer een oplossing gezocht worden",aldus directeur J. Visser .


Waterzuivering
In 1973 hebben wij een zeer waterzuivering in gebruik genomen .
Deze zuivert ook biologisch met behulp van zuursof uit de ingebrachte lucht wordt verontreiniging door bacterieën afgebroken en verwijdert het zink. Het resterende slib wordt momenteel opgeslagen op een plaats op het terrein .Om daarvoor van de overheid een verrgunning te krijgen, hebben we 110 kilo papier gebruikt en het touwtrekken heeft een jaar geduurd. De vergunning die we nu hebben voor de stortplaats,beloopt drie jaar waarvan er één om is. Er zijn behoorlijke voorzieningen getroffen: onder de stortplaats kan het water niet in de bodem komen en dat vuile water gaat weer terug naar de waterzuivering, waarna het ook via de Enkasloot naar het IJsselmeer gaat.
De "sloot" wordt door verschillende instanties nauwlettend in de gaten gehouden. Toen er in 1982 sprake van was, dat het slib op landbouwgronden zou worden uitgespreid als bemesting, greep het Zuiveringsschap Veluwe in: na bemonstering bleek de concentratie zink toch nog hoger dan was toegestaan. Na het verstrijken van de drie toegestane jaren van storting op eigen terrein, zal opnieuw een vergunning worden aangevraagd, aldus Visser. Het slib blijft een heet hangijzer zo lijkt het.


Een andere voortdurende kwelling voor Edenaren en vooral inwoners van Ede-Zuid is de geur die de fabriek verspreidt. De klachten daarover lieten nadat de Enka ging draaien, niet lang op zich wachten.
Er kwam een nieuwe, veel hogere pijp op het gebouw. De bevolking bleef echter morren: in Zuid zou het, vooral bij oostenwind, niet te harden zijn.
In 1973 bood een Edenaar de directie in Ede en Arnhem een brief aan, waarin hij meldt: " Wij eisen stopzetting van de afdelingen van Enka, die de afschuwelijke stank verspreiden. Desnoods eisen wij sluiting van de fabriek. Onze gezondheid staat op het spel. Zelfs midden inde nacht worden we wakker van verschrikkelijke stank. Ramen sluiten helpt niet". De lucht, die uit de schoorsteen kwam, werd door deze man zelfs als "gifwolk" betiteld.
Enka greepin, zij het niet meteen. In 1980 meldt de Edese Courant: "Enka-Ede gaat stank met kracht te lijf. Milieu-coordinator van Enka, de heer G. Kinschot, sprak zelfs van een wereldprimeur. De provincie eiste op dat moment, dat de stank met zestig procent teruggebracht zou worden.

Eind 1982 installeerde Enka de gaswasinstallatie, waarvan verwacht werd dat de lucht dermate gezuiverd zou worden, dat aan de eisen, die nu gesteld waren werd voldaan. "En tot op heden is dat ook het geval", zegt Visser. "Hoewel stank moeilijk te meten is. De één ervaart een zekere geur eerder als stank, dan de ander".


Niet iedereen klaagde over gif en stank. Veelouderen, die destijds blij waren bij de Enka te kunnen werken, Vinden het maar overdreven, dat gejammer. Een briefschrijver, die zelf 43 jaren lang in de fabriek heeft gestaan, liet de Edese Courant enkele jaren geleden weten, dat hij vindt dat de Enka het leven niet zo zuur gemaakt moet worden. "Hoeveel mensen hebben er wel geen werk gevonden?" zo vraagt hij zich af. "En hoeveel "Enka-water" heb ik wel niet gedronken en ben ik niet nog kerngezond?" ook in de fabriek is het klimaat in de loop der jaren aangenamer geworden. Stonden vroeger de arbeiders in berschermende pakken aan het spinbad: nu beweegt men zich rond machines, waarboven alle vrijkomende gassen door enorme afzuiginstallaties afgevoerd worden. Richting gaswasser. Bedrijfsartsen houden een oogje in het zeil. De geneeskundige dienst van het bedrijf dateert van 1923. Toen deze Vijfentwintig jaar bestond, werd ook het nieuwe "dokterspaleis" in gebruik genomen.