In heel vroeger jaren, we bedoelen dan zo de vorige eeuw, waren ontspanningsmogelijkheden in onze omgeving nog vrij beperkt. Wel kende men in Ede jaarlijks kermisdag, vrijwel de enige gelegenheid om de bloemetjes eens buiten te zetten. Eigenaardig voor het, destijds zo kerkelijke Ede, dat deze dag altijd op zondag, de laatste van de maand augustus, werd gehouden. Van heinde en ver kwamen de mensen en vooral opgeschoten jeugd, naar het dorp om dit feest te beleven. Aan deze kermis is op een enigszins merkwaardige wijze een eind gekomen, wel aardig om hier te vermelden.

De voornaamste bezigheid van veel kermisgangers bepaalde zich na een vluchtig bezoek aan de verschillende attracties, tot het nuttigen van behoorlijke hoeveelheden geestrijk vocht, hetgeen later op de avond talrijke vechtpartijen en baldadigheden veroorzaakte.
Geen wonder dat van verschillende zijden werd aangedrongen op afschaffing van dit jaarlijks spektakel. Als eerste
maatregel besloot de gemeenteraad in 1845 de kermis naar de maandag te verplaatsen, zij het zonder succes. Het drankgebruik werd er niet minder door, zodat zeven jaar later, op voorstel van het raadslid baron Van Wassenaar, ingaande 1 januari 1853, het houden van kermissen in de gehele gemeente werd verboden. Dit besluit werd vooral door zakenmensen minder enthousiast ontvangen. Aan hun zijde schaarde zich de voormalige gemeentesecretaris, dokter Burggraaf, een van de notabelen uit ons dorp.

Spoedberaad
Op zijn initiatief kwamen eind augustus 1853 even zo vrolijk de spullebazen naar Ede om als vanouds de kermis op
te bouwen. Verschillende raadsleden zagen tot hun verbazing, ondanks het verbod, deze voorbereidende maatregelen. In aller haast werd een spoedvergadering belegd waarin een verordening, ingaande dezelfde dag, werd aangenomen waarin een schriftelijke vergunning van de burgemeester werd vereist om publieke vermakelijkheden te kunnen organiseren. Daardoor konden de kermisbazen, onder hevig gekanker, hun spullen weer inpakken om elders hun geluk te beproeven. Dokter Burggraaf werd op het matje geroepen , men dreigde zelfs hem zijn pensioen te ontnemen maar het bleef uiteindelijk bij een schrobbering. Voortaan geen kermis meer in Ede en bleef men aangewezen op de vrij spaarzame nationale feestdagen.

Harskamp
Soms kon echter ook een zuiver plaatselijke gebeurtenis aanleiding vormen voor feestelijkheden zoals op dinsdag 24 juni 1890 in Harskamp het geval was. Harskamp mocht dan wel jarenlang tot het kerspel Otterlo behoord hebben, met alle nadelige gevolgen van dien want daar bevonden zich kerk en school, maar kon echter bogen op een eeuwenoude fraaie buitenplaats "Huize Harscamp". Honderden jaren behoorde deze villa, met vele andere bezittingen aan het geslacht Van Delen, waarvan de eerste, Brand van Delen, volgens de "geschiedenis van Ede", reeds in 1379 wordt vermeld. In 1654 stierf de laatste Van Delen, er waren geen opvolgers en het landgoed kwam door verkoop en vererving in handen van verschillende families.

De jaren vergingen tot in 1890 de heer J. P. Knuttel de, toen sterk verwaarloosde "Huize Harscamp" kocht van ene L. de Groot jr. De familie Knuttel was op 15 januari 1863 vanuit Batavia naar Ede gekomen en vestigde zich op de bekende villa "Stompekamp". Het echtpaar bezat zeven kinderen waarvan één nzoon, Johannes Philippus, een opleiding voor econoom volgde. Na zijn voltooide studie kocht de heer Knuttel in 1887 van de buurt Ede-Veldhuizen ruim elf ha grond, gelegen aan de spoorlijn Ede-Nijkerk. Daarop liet hij een boter nen kaasfabriek bouwen, die na ettelijke studiereizen naar dergelijke instellingen in Friesland, in 1890 begon te draaien.

Dat zelfde jaar, om precies te zijn genoemde dinsdag 24 juni trad J. P. Knuttel in het huwelijk met mej. M. E.
Schuurman en betrok het jonge paar zijn pas verworven bezit. De bevolking van Harskamp toonde zich opgetogen;
het landhuis was sterk verwaarloosd maar met zulke jeugdige en bovendien kapitaalkrachtige bewoners zou het ongetwijfeld spoedig in oude luister hersteld worden. Men besloot dit heuglijke feit niet ongemerkt voorbij te laten gaan
door het bruidspaar een onvergetelijke dag te bezorgen kon tevens getoond worden hoe welkom zij in Harskamp
waren.

Commissie
Er werd een commissie samengesteld bestaande uit de heren H. Franken, lid van de Edese gemeenteraad met J. v. Omme en G. Luttikhuizen. Dit drietal zou voor een passende ontvangst zorgen, na ettelijke vergaderingen in "de Vergulde Leeuw" slaagden zij er in een programma samen te stellen dat ieders goedkeuring kon wegdragen.
Zelfs een minder populair maar noodzakelijk onderdeel, een huis aan huis collecte om de onkosten te bestrijden,
ondervond weinig tegenstand; integendeel, een ieder droeg naar vermogen zijn steentje bij. Mede op voorstel van
de commissie werd het gehele dorp, zij het destijds nog van bescheiden omvang, versierd en verrezen niet minder
dan zeven erebogen. Deze laatsten waren bij een behoorlijk dorpsfeest onmisbaar, zij werden in de avonduren
door een groot aantal vrijwilligers gebouwd waarbij de voorpret vaak groter bleek dan het feest zelf. Boven de
ingang van de oprijlaan naar huize "Harscamp" werd een groot bord aangebracht waarop met sierlijke letters
stond vermeld' "Hulde aan den Weledele Heer J. P. Knuttel en zijn Echtgenote".

Vlaggen
Genoemde 24e juni 1890 zag Harskamp er dan ook, onder een stralende zomerzon, werkelijk feestelijk uit. Van
vrijwel alle huizen wapperde vrolijk het rood, wit en blauw, op zichzelf al een hele prestatie want slechts weinig Harskampers beschikten over de nationale driekleur. Maar ook daar had de commissie in voorzien; men had in Ede en
Barneveld voldoende vlaggen geleend om dit effect te bereiken. Hetzelfde gold voor de onontbeerlijke muziek, geen
feestdag compleet zonder blazers en slagwerk.

In Harskamp, evenals in de gehele gemeente trouwens was een muziekkorps nog onbekend, maar wel in Barneveld. Dus had men voor geld en goede woorden, vandaar muzikanten gecharterd om voor de nodige muzikale opluistering te zorgen. Het illustere gezelschap werd tegen het middenuur verwacht en vrijwel geheel Harskamp had zich verzameld bij de grens van het dorp, even voorbij de hofstede "Het Laar". Men zou nog even geduld moeten uitoefenen, maar de tijd werd aangenaam gekort door de Barneveldse muzikanten. Tegen één uur kwamen de drie rijtuigen vanuit de richting Ede in het gezicht. In het eerste de jong gehuwden, vervolgens de resp, ouders terwijl in het derde rijtuig de burgemeester van Ede en de commissieleden hadden plaatsgenomen. De heer Franken sprak een welkomstwoord en mej, van Omme bood mevr. Knuttel, om deze woorden kracht bij te zetten, bloemen aan. Daarna werd een stoet geformeerd ,allereerst de muziek gevolgd door een erewacht te paard onder commando van T.Onderstal en E. B. Joosten en dan de drie rijtuigen.
Begeleid door een groot aantal Harskampers trok deze optocht door het dorp. Men nam er alle tijd voor, elke
ereboog werd zorgvuldig bewonderd en ook de verder gelegen woonhuizen werden niet overgeslagen. Het werd
een ware zegetocht die tenslotte eindigde bij huize "Harscamp".
Daar sprak, namens de inwoners, allereerst de heer Franken. Hij betitelde deze 24e juni als een gedenkwaardige
dag. Een nieuwe eigenaar betrekt een oud landgoed, dat een speciale plaats in de harten van alle Harskampers
inneemt. "Wij wensen u beide goede jaren toe te midden van onze dorpsgemeenschap waarop u te allen tijde kunt
rekenen," zo besloot het welbespraakte raadslid.

Burgemeester v. Borssele sprak in dezelfde geest, de familie Knuttel heeft in Ede reeds een goede reputatie opgebouwd, de komst van één lid daarvan naar Harskamp zal ongetwijfeld ook de bewoners in deze omgeving ten goede komen. De heer Knuttel toonde zich in zijn dankwoord zeer verrast over deze ontvangst; mede namens zijn vrouw dankte hij allen die aan deze glorieuze intocht hadden meegewerkt en beloofde een waardige plaats in de dorpsgemeenschap te zullen innemen.
Inmiddels waren de nodige lange tafels en banken op het gazon geplaatst en werden de aanwezigen onthaald op
brood en bier. Mede door het warme weer liet het gerstenat, onder de vrolijke tonen van het muziekgezelschap, zich
goed smaken; trouwens daar konden de meeste aanwezigen toch wel mee overweg.

Nieuw feest
Twee dagen later, donderdagavond 26 juni d.o.v. was het opnieuw feest. Ditmaal konden alle inwoners kennis komen maken met de fam. Knuttel.
Onder de zware eiken en beuken genoten de aanwezigen van belegde broodjes en diverse dranken. Ook het Barneveldse muziekgezelschap was weer present, zij speelden bekende volksliederen die alom werden meegezongen.
Het werd een uiterst geslaagde avond die de deelnemers nog lang in het geheugen bleef .
Hiermede waren de feestelijkheden beëindigd; de heer Knuttel had zich een goed en royaal gastheer getoond en
daardoor direct als goede dorpsgenoot aangenomen. Helaas, ondanks alle goede voornemens en fraaie toespraken zou de heer Knuttel slechts korte tijd in Harskamp blijven.

De boterfabriek draaide, ook al door economische terugval niet naar wens. Er werd met verlies gewerkt wat tenslotte in 1901 leidde tot verkoop van het bedrijf aan een coöperatieve instelling, later bekend als de melkfabriek "Concordia".
De heer en mevr. Knuttel vertrokken naar Maurik, terwijl huize "Harscamp" in handen kwam van een bouwmaatschappij en in 1909 werd aangekocht door de fam. Kroller. Toch is de naam van de man die eens in Harskamp zo feestelijk werd ingehaald voor het nageslacht bewaard gebleven door de later aangelegde Knuttelweg in de omgeving van de boterfabriek te Ede.
H. J. Nijenhuis